in Rouen

In 2021 wél naar Frankrijk, maar vanwege Corona niet te ver van huis. Wij besluiten dat jaar een huisje te huren in de buurt van de hoofdstad van Normandië. Van de 35000 zonnewijzers die Frankrijk rijk zou zijn, wil ik er in deze vakantie graag een paar zien. Zonnewijzers zoeken is een superleuke manier om een onbekende stad te ontdekken. Nou treft het dat een lokale organisatie, die wiskunde en natuurwetenschappen promoot, internet heeft verrijkt met een Franstalige zonnewijzer-stadswandeling. Die zijn we gaan lopen en zoals altijd komen we op plaatsen die we niet zouden hebben bezocht als we niet naar zonnewijzers zouden hebben bezocht. Eén ervan is de tuin van het Hotel de Ville met daarin een barokke meridiaan.

Velen hebben aan dit pronkstuk een artikel gewijd en daar is vervolgens weer een lijst van aangelegd: een zonnewijzer met een bibliografie!! La Meridiènne is een pilaar waarop de meridiaanlijn is getrokken die op het middaguur door het zonlicht wordt beschenen via een gat in het midden van een koperen zonnetje. De pilaar wordt aan de voet omstuwd door een beeldengroep vol symboliek. Voor het barokke werk tekenden de Vlaamse gebroeders Slodtz, die Rouen ook van een beeld van Jeanne d’Arc hebben voorzien. Omdat de tand des tijds heeft geknabbeld, zal ik de oorspronkelijke beschrijving volgen. Linksonder representeert een vrouw, zittend op een rots, de handel. Ze houdt, in één hand, een hoorn des overvloeds vast. In de andere heeft ze een helmstok, waarom heen als bij een esculaap een slang kronkelt. Aan de andere kant van de pilaar, iets hogerop, tilt oude Vadertje Tijd een sluier op. Hij toont met zijn linkerhand, uitgerust met een zandloper, de zonnelijn als een herinnering aan zijn snelheid. Aan zijn voeten een bol, gewikkeld in een zeezeil, waarop een anker ligt. Aan de onderkant, met daarop de resten van de beeltenis van Lodewijk XVI, een medaillon omgeven door een guirlande. ooit werd de beeltenis begeleid door een in ronkende taal gestelde ode aan Lodewijk, maar tijdens de Franse revolutie werd hieraan op even rigoureuze wijze een eind gemaakt als aan het leven van de koning.

De geschiedenis van de Meridiaan gaat terug naar de 18^e eeuw. Aan de kade langs de beroemde rivier was eeuwenlang, nog buiten de stadsmuur, het beursplein gesitueerd. Bovenop de stadsmuur werd ten behoeve van de handel in 1753 een Meridiaan geplaatst. Van het middaguur tot één uur was het beursplein alleen toegankelijk voor kooplieden en handelaren om hun zaken te doen. Op zonnige dagen bepaalde de Meridiaan wanneer het twaalf uur was.

In die tijd bevatte het medaillon, ondersteund door twee kinderen, de beeltenis van Lodewijk XV; daaronder stond een cartouche, tegen de muur geplaatst, met de volgende inscriptie:

Régnante Ludovico XV

Auctore pacis, artium patrono

Cujus AUSPICIIS

COMMERCIUM VIGET, CRESCIT INDUSTRIA

Constat securitas

Terræ figura ad navigantium

Utilitatem innotescit.

Lineam meridianam quæ negociatorum

Conventus indiceret

In hoc monumento nuci curaverunt

Viri Rothomagenses Commerciis

Regundis

ANNO MDCCLIII.

Ik heb me laten vertellen dat deze inscriptie, als volgt kan worden vertaald:

"Onder het bewind van Lodewijk XV, vredestichter, beschermer van de kunsten.

Dankzij de steun waarvan de handel bloeit, de industrie zich ontwikkelt, de veiligheid wordt versterkt, de configuratie van de Aarde wordt onthuld ten behoeve van de navigators. De leden van de Kamer van Koophandel van Rouen trokken de zuidelijke lijn op dit monument om de handelsvergaderingen bijeen te roepen.

Anno 1753

Grasduinend op het internet sprokkel ik de geschiedenis bij elkaar. De politieke verwikkelingen rond 1800 zorgden voor veel vernielingen aan het oorspronkelijke kunstwerk.

De Kamer van Koophandel had, na het gebruik van de grond van de Stad te hebben verkregen, de Beurs ontwikkeld en onderhouden met middelen uit de schenking van kooplieden onder haar administratie. In 1729 liet ze er een laan met bomen plaatsen en in 1754 een poort, omdat de oude paaltjes onvoldoende waren geworden om de rust van de transacties te garanderen. Le Méridien werd met dezelfde middelen bijeengebracht; maar het Archief van de Kamer van Koophandel bevat geen enkel nauwkeurig document over dit onderwerp en de uitgaven met betrekking tot de Beurs verschijnen elk jaar in zijn geheel in de rekeningen van het Openbaar Ministerie van het rechtsgebied.

De beeltenis van Lodewijk XV werd op 5 oktober 1792 verwijderd, ter uitvoering van het bevel dat op 24 augustus 1792 werd gegeven om schilderijen, borstbeelden of beelden die herinneren aan het embleem van het koningshuis, uit de openbare straten en pleinen te verwijderen.

Na de afschaffing van de Consulaire Rechtspraak en de Kamer van Koophandel in 1790 en werd in 1791 de Openbare Markt nationaal eigendom. Dat werd op zijn beurt ook weer afgeschaft en met de grond gelijk gemaakt als een herinnering aan voorrechten en onder het voorwendsel van gelijkheid. Op de datum “8e ventôse, jaar II” werd 'Un arbre de la Liberté' geplant op de plek waar ooit zo levendig gehandeld werd. Op de 13e van dezelfde maand, 's middags, werd in verband met deze plechtigheid de top van de Meridiaan versierd met gipsen borstbeelden van Marat, Le Pelletier en Rousseau. Het medaillon raakte verborgen achter een inscriptie met de woorden: "Vrijheid, Gelijkheid". Om een en ander luister bij te zetten werd een klaagzang gezongen, beginnend aldus: 

Het is gevallen dit monument 

Van de Stad, oud ornament,

Dat is waar het me spijt;

Maar zijn val brengt niets...

Het afschuwelijke beeld van de tiran,

Dat is wat me troost. 

In 1796 was deze onzin gelukkig voorbij en kon er weer gehandeld worden. Het beursplein kwam weer ter beschikking aan de Handel. De  wederopbouw kon plaats vinden dankzij een overeenkomst tussen de kooplieden.

De Kamer van Koophandel, die op 24 december 1802 opnieuw werd opgericht, werd al snel belast met het onderhoud van de beurs en bleef enkele Irais maken. In 1804 werden de keizerlijke initialen gegraveerd in het meridiaan medaillon ter vervanging van de beeltenis van Lodewijk XV.

Ter gelegenheid van de werkzaamheden om de kades recht te trekken, werd tot de afbraak van de oude Openbare Markt besloten, waarvan de uitvoering in de winter van 1825 op 1826 werd voltooid. Vervolgens werd besloten om de Beurs over te brengen naar de rechterkant van het Palais-des-Consuls, op de terreinen aan de Rue de la Lanterne.

In zijn vergadering van 5 mei 1826 besloot de gemeenteraad de Meridiaan samen met de groep beelden en de onderbouw  te ontmantelen en naar de tuin van het Hotel de Ville over te brengen. Daar zouden ze leunend tegen de muur worden herbouwd, ter vervanging van de Meridiaan van de oude monniken van Saint-Ouen. En daar staat ze nog steeds.

(Geschreven in 2021)

Geïnteresseerd in zonnewijzerkunde? Kijk eens op de website www.dezonnewijzerkring.nl