in De Bilt

Tijdens mijn studententijd ondernam ik graag met vrienden lange fietstochten rond Utrecht. Meerdere keren deden wij De Bilt aan. Vanmiddag mocht ik de geruststellende vaststelling doen dat, behalve een misplaatst flatgebouw, de Dorpstraat in een halve eeuw tijds niets van zijn charme verloren heeft. 

Vanmiddag zág ik de Dorpskerk, waarvan ik me van vroegere bezoeken niets herinner. Maar ja, aan de zuidmuur, die vanaf de Dorpsstraat te zien is, hangt dan ook linksboven de ingang een prachtige zonnewijzer. Om dichterbij de zonnewijzer te komen steken we het kerkhof over dat een desolate indruk maakt. Hier en daar ligt een vergeten grafsteen en tegen de kerkmuur staat een rijtje stenen paaltjes die, naar ik aanneem, overgebleven zijn bij het ruimen van graven. Wat zou het er beter uitzien, als er meer grafstenen te zien waren.

Deze indruk staat in contrast met de noordkant van de kerk. Daar liggen meerdere graven en familiegraven die, zo te zien, eeuwen geleden al in gebruik zijn genomen. Opvallend is een graf dat bestaat uit een afgebroken zuiltje, het symbool van een afgebroken leven. Deze noordzijde van de kerk roept een herinnering in me op aan een gedicht van Thomas Gray, dat tijdens de Engelse literatuurles op mijn middelbare school werd behandeld. Enkele coupletten:

Elegy Written in a Country Churchyard

The curfew tolls the knell of parting day,
The lowing herd wind slowly o'er the lea,
The plowman homeward plods his weary way,
And leaves the world to darkness and to me.

Now fades the glimm'ring landscape on the sight,
And all the air a solemn stillness holds,
Save where the beetle wheels his droning flight,
And drowsy tinklings lull the distant folds;

Save that from yonder ivy-mantled tow'r
The moping owl does to the moon complain
Of such, as wand'ring near her secret bow'r,
Molest her ancient solitary reign.

De volgende twee coupletten geef ik in het Nederlands weer, ook al boeten zij door vertaling aan schoonheid in:

Onder ruige iepen, in de schaduw van een taxusboom,
Waar het gras in vele vergane hopen ligt,
Elk voor eeuwig begraven in zijn smalle graf,
Slapen de ruwe voorvaderen van het dorpje.

De frisse roep van de wierookgeurende ochtend,
De zwaluw die kwettert vanuit het strooien schuurtje,
De schrille kraai van de haan, of de echoënde hoorn,
Zullen hen niet meer wekken uit hun nederige bed.

Hier slapen inderdaad de voorvaderen van het dorp en geen geluid zal hen meer wekken. Prachtig. Vooral niet ruimen, die graven. Sowieso vind ik het zonde om graven te ruimen, maar dit ter zijde. Als grondlegger van de Kerkhofpoëzie schreef Thomas Gray in de Elegy een bespiegeling over leven en dood. Niemand kan aan de dood ontsnappen, ook de rijken en de geleerden niet.  ("The paths of glory lead but to the grave"). Kijk vooral niet neer op de eenvoudige lieden die hier begraven liggen. Ook zij waren van belang en hebben op hun manier hun potenties waargemaakt.

Erover mijmerend dat zelfs het kerkhof, toch het toonbeeld van vergankelijkheid, door ruiming zelf ook weer vergankelijk is, richt ik mijn aandacht opnieuw op de zonnewijzer. Google Maps laat zien dat de muur waarop de zonnewijzer is aangebracht precies op het zuiden gericht staat, zodat de uren symmetrisch konden worden aangebracht. Voordat in 1868 het eerste mechanische uurwerk in de toren werd geplaatst, was deze zonnewijzer de informatiebron voor wat betreft de tijd. Volgens de website van de Dorpskerk moet de zonnewijzer al voor 1742 zijn aangebracht, omdat er uit die tijd een rekening bestaat van schilderwerkzaamheden. Enige jaren geleden is de zonnewijzer door Van Doorn in Bilthoven gerestaureerd en daarvan staat een kort fotoverslag op de website.

https://johvandoorn.nl/projecten/restauratie-zonnewijzer-dorpskerk-de-bilt/

Een motto ontbreekt op deze zonnewijzer, maar wat dacht je van:

"Geloof me, stervelingen, als ik zeg:
Het verleden wordt vandaag aangelegd."

Geïnteresseerd in zonnewijzerkunde? Kijk eens op de website www.dezonnewijzerkring.nl